Μοναχικές κουρές

Μετά τον ανάλογο χρόνο διδασκαλίας και δοκιμασίας, ο δόκιμος τελεί την ολοκληρωτική προσφορά της ζωής. Αφιερώνει τον εαυτό του στον Θεό, τον Αιώνιο, με σώμα και ψυχή, μέσα στον χρόνο και στην αιωνιότητα. Αυτό γίνεται όταν πρώτα ενώπιον του γέροντα και των αδελφών τελεί τη “μετάνοια”, δηλαδή δίνει τους αιώνιους όρκους. Έπειτα λαμβάνει την αφιέρωση από τον Θεό, από το χέρι του γέροντά του, με τη χάρη και τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος.
Υπάρχει μόνο ένα μυστήριο του μοναχισμού· υπάρχουν όμως τρεις βαθμοί αφιερώσεως, οι οποίοι αντιστοιχούν σε ορισμένα στάδια της πνευματικής οδού:
1.) η αφιέρωση του Αγίου Ράσου (Ράσοευχή),
2.) η αφιέρωση του Μικρού Σχήματος (Μικρόσχημα) και τέλος
3.) η αφιέρωση του Μεγάλου Αγίου και Αγγελικού Σχήματος
(Ἅγιο Μεγάλο καὶ Ἀγγελικὸ Σχῆμα).
Η αφιέρωση του Αγίου Ράσου (Ράσοευχή) είναι ήδη πλήρως έγκυρη μοναχική κουρά και πρέπει να δίνεται μόνο μετά από ανάλογη περίοδο δοκιμασίας. Προϋποθέτει τους αιώνιους όρκους και τον μοναχικό τρόπο ζωής και τελείται στο πλαίσιο αγρυπνίας.
Αντιστοιχεί στην κατάσταση του μαθητευόμενου, ο οποίος έχει αποφασίσει καθαρά και βαδίζει με σοβαρότητα την οδό των μοναχών, αλλά βρίσκεται ακόμη στην αρχή. Υπάρχουν μοναχοί που παραμένουν σε αυτή την κατάσταση όλη τους τη ζωή και γίνονται άγιοι άνθρωποι με την υπακοή, την ταπείνωση και την ανιδιοτελή διακονία. Από την αρχή ο μοναχός, ως “άγγελος εν σώματι” και “αγγελιοφόρος του Θεού επί της γης”, τοποθετείται στον εσχατολογικό αγώνα των πνευματικών δυνάμεων, για τον οποίο μιλά ο άγιος απόστολος Παύλος (Εφ. VI, 12). Το ένδυμα έχει ισχυρή συμβολική σημασία· στη βιβλική παράδοση δηλώνει τη σωματική πλευρά του ανθρώπου. Ταυτόχρονα όμως εκφράζει και την πνευματική του στάση· ακόμη περισσότερο, μέσα στην κάλυψη φανερώνει την ουσία.
Το Μικρό Σχήμα (Μικρόσχημα) είναι ο δεύτερος βαθμός αφιερώσεως. Η ακολουθία είναι εκτενέστερη και ενταγμένη στη Θεία Λειτουργία. Ο μοναχός λαμβάνει τώρα, εκτός από το Άγιο Ράσο, και το περιστήθιο (παλλίον). Έτσι σημειώνεται ως πνευματικός πολεμιστής· το περιστήθιό του φέρει τον σταυρό του Ιησού Χριστού ως σημείο νίκης. Αυτή η αφιέρωση αφήνει το αρχέτυπο να προβάλει πιο έντονα και πρέπει να δίνεται μόνο σε εκείνον που μπορεί να αντέξει και να ακτινοβολήσει αυτή την οξύτητα. Ένας μοναχός του Μικρού Σχήματος πρέπει να μπορεί να διατηρεί ανεξάρτητα ουσιώδεις τομείς της μοναστηριακής ζωής και να είναι στερεωμένος στην Αγία Παράδοση, όπως σε μια παλιά τέχνη ο καλός τεχνίτης κατανοεί την τέχνη του και μπορεί να εργάζεται αυτόνομα.
Τέλος, η αφιέρωση του Μεγάλου Αγίου και Αγγελικού Σχήματος (Ἅγιο Μεγάλο καὶ Ἀγγελικὸ Σχῆμα), όπως ονομάζεται πλήρως, σηματοδοτεί την τελειότητα. Αποτελεί τον ανώτατο βαθμό αφιερώσεως. Ο μοναχός λαμβάνει την πλήρη πνευματική πανοπλία, το μεγάλο παλλίον, που φοριέται σαν ιερατικό επιτραχήλιο και φέρει επάνω του άλλα ιερά σημεία, καθώς και το πολυσταύριον. Αυτή η αφιέρωση δίνεται μόνο σε έμπειρους μοναχούς, οι οποίοι είναι ολοκληρωτικά οικείοι με την Αγία Παράδοση και μπορούν να καθοδηγούν και να εκπαιδεύουν άλλους μοναχούς. Σύμφωνα με την αρχαία Παράδοση, μόνο μοναχός του Μεγάλου Σχήματος μπορεί να κουρεύει και να οδηγεί άλλους μοναχούς. Όλοι οι γέροντες και ηγούμενοι του Αγίου Όρους έχουν αυτή την αφιέρωση, και χωρίς αυτήν, και φυσικά χωρίς την πνευματική πραγματικότητα, διάκριση και εμπειρία που αυτή προϋποθέτει, δεν μπορεί κανείς να οδηγεί άλλους μοναχούς. Έτσι αποτρέπεται η σκλήρυνση του μοναχισμού σε αφηρημένη ιδεολογία και εξωτερική τήρηση κανόνων. Και εξασφαλίζεται ότι οι αρχαίες μορφές γεμίζουν και φέρονται από το ζωντανό Πνεύμα, ότι ο αρχικός χαρακτήρας του μοναχισμού ως μυστηρίου και οδού θεώσεως διαφυλάσσεται και μεταδίδεται. Μόνο όπου αυτό πράγματι υπάρχει μπορεί κανείς δικαίως να μιλά για το “αιώνιο ρεύμα της χάριτος”.