Ο Γερμανικός Χορικός

Σύντομη παρουσίαση

Νότες

Χορικός με την αυστηρή έννοια είναι μονόφωνη μελισματική εκκλησιαστική ψαλμωδία, στην οποία, κατά τη βυζαντινή πράξη, υποτίθεται ένας βασικός φθόγγος, το λεγόμενο ίσον. Το χορικό μέλος αναπτύσσεται από τον πνευματοφόρο άγιο λόγο (βιβλικό κείμενο, κείμενο προσευχής), πράγμα που αφορά τόσο τον τονισμό και τη σύνταξη της γλώσσας, όσο και τη στάση της προσκυνήσεως εν πνεύματι και αληθεία από την πλευρά του μελωδού, και τελικά τον ίδιο τον Χριστό, τον αιώνιο Λόγο του Θεού (Ιω. I, 1-8).

Η ψαλμωδία και τα τελετουργικά αποτελούν κεντρικό “πεδίο εργασίας” πνευματικής ασκήσεως σε όλους τους παραδοσιακούς θρησκευτικούς πολιτισμούς της ανθρωπότητας. Εδώ πρόκειται, πέρα από εξωτερική διδασκαλία και συναισθηματική κίνηση, να αρχίσει και να καλλιεργηθεί πνευματική εγρήγορση. Σε πολλά ορθόδοξα μοναστήρια του Αγίου Όρους και σε άλλους τόπους αυτή η πράξη καλλιεργείται εδώ και σχεδόν 2000 χρόνια. Ο βυζαντινός χορικός είναι για την ελληνική γλώσσα ό,τι είναι ο γρηγοριανός χορικός για τη λατινική γλώσσα.

Για τη γερμανική γλώσσα επιχειρήθηκε από τον 19ο αιώνα, σε σχέση με το λειτουργικό κίνημα και με αφετηρία τη λατινική γρηγοριανή παράδοση, να αποκτηθεί ένας αρχαιοεκκλησιαστικός χορικός. Σήμερα, με την ενσωμάτωση των άλλων αρχαιοεκκλησιαστικών χορικών παραδόσεων, μπορεί κανείς να αναγνωρίσει καλύτερα τις βασικές αρχές του χορικού και να τον κατανοήσει ως μουσική “πρωτογλώσσα”. Αυτή λαμβάνει κάθε φορά την ιδιάζουσα μορφή της στις γλώσσες των λαών. Οι χορικές παραδόσεις των χριστιανικών λαών (βυζαντινός, λατινικός, γεωργιανός, συριακός, παλαιοβουλγαρικός κ.ά. χορικός) είναι, κατά κάποιον τρόπο, διάλεκτοι αυτής της μίας πρωτογλώσσας του χορικού.

Ο Γερμανικός Χορικός είναι μια τέτοια χορική διάλεκτος με βάση τη γερμανική γλώσσα. Αναπτύχθηκε από το 1977 από τον Γέροντα Ιωάννη, κατά το πρότυπο της γρηγοριανής και των βυζαντινών χορικών παραδόσεων. Από το 1990 ασκείται και διδάσκεται στην Ιερά Μονή της Αγίας Τριάδος στο Μπούχχαγκεν.

Η ρωσική εκκλησιαστική ψαλμωδία, στην οποία εδώ και πάνω από 100 χρόνια έχουν κατά τόπους προσαρμοστεί γερμανικά κείμενα, είναι έντονα διαμορφωμένη από τη ρομαντική μουσική κουλτούρα του 19ου αιώνα (Μπορτνιάνσκι, Τσαϊκόφσκι, Ραχμάνινοφ κ.ά.), άρα δεν είναι “χορικός” με την αυστηρή έννοια. Οι παλαιότερες παλαιοσλαβικές ψαλτικές παραδόσεις (ζναμέννι ροσπέβ κ.ά.), αντίθετα, είναι καθαρές χορικές παραδόσεις και χρησιμεύουν επίσης ως πρότυπο για τον Γερμανικό Χορικό. Π.χ. στο Μπούχχαγκεν ψάλλεται κάθε βράδυ στον εσπερινό ο ύμνος του Συμεών, το “Νυν απολύεις …”, που αποτελεί κοντραφακτούρα του παλαιοσλαβικού “νίνιε οτπουστσάγεσι”. Πρόσφατα υπάρχουν και σε άλλους τόπους ανάλογες προσπάθειες για γερμανόφωνη εκκλησιαστική ψαλμωδία. Στο μεταξύ υπάρχει στη Μονή της Αγίας Τριάδος ολόκληρο το ορδινάριο της ακολουθίας των ωρών και της θείας λειτουργίας, καθώς και οι ύμνοι των μεγάλων εορτών και μια σειρά συνθέσεων ψαλμών. Επιπλέον υπάρχουν διάφορα πρότυπα για την ψαλμώδηση των ψαλμών και στους 8 εκκλησιαστικούς ήχους. Όλες οι ακολουθίες ψάλλονται στον Γερμανικό Χορικό.